คำว่า ลักษณะนิสัยใจคอ ในทางสังคมวิทยาเรียกว่า ค่านิยม เป็นคำที่ใช้กันแพร่หลายและเข้าใจความหมายกันโดยทั่วไปแล้ว ในที่นี้จึงใช้คำว่า ค่านิยม ตามไปด้วย ค่านิยมเด่นที่ปรากฏในวิถีชีวิตของชาวนครศรีธรรมราช มีดังนี้

1. รักอิสรภาพหรือความเป็นไท เป็นลักษณะดั้งเดิมของชาวนครศรีธรรมราช ที่ไม่ชอบการกดขี่บังคับ ไม่ชอบอยู่ใต้อาษัติใคร ไม่ชอบระเบียบกฏเกณฑ์ รวมทั้งมีความรู้สึกไม่ดีต่อการใช้อำนาจบังคับ

2. ความเป็นตัวของตัวเอง แสดงออกในรูปของการไม่ชอบรวมกลุ่ม โดยเฉพาะกลุ่มที่มีลักษณะจัดตั้งหรือกลุ่มทางการ ทำให้การจัดตั้งกลุ่มที่ทางราชการชี้แนะไม่เป็นผลเท่าที่ควร

3. รักพวกพ้อง ความผูกพันในฐานะเป็นพวกพ้องทั้งในแง่วงศ์ญาติ ถิ่นกำเนิด ความคุ้นเคยกันเป็นการส่นตัว หรือความผูกันรักใคร่ในฐานะพวกพ้องเดียวกัน ปรากฏอยู่ทั้งในชีวิตประจำวันทั่วไปและในหน้าที่การงาน พวกพ้องอยู่เหนือความถูกผิดในแง่กฎหมาย อยู่เหนือระเบียบกฎเกณฑ์ อยู่เหนือความเป็นธรรม และอยู่เหนือแนวความคิดทางการเมือง

4. จริงใจและตรงไปตรงมา ชาวนครศรีธรรมราชชอบความจริงใจ ไม่มีเลศนัย ผู้ที่แสดงความจริงใจให้ปรากฏมักได้รับความจริงใจ จากผู้อื่นเช่นกัน

5. ยกย่องคนมีใจกว้างและจิตใจนักเลง ชาวนครศรีธรรมราชชอบคนที่มีจิตใจกว้างขวาง โอบอ้อมอารี เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ถึงใหนถึงกัน ไม่ตระหนี่ถี่เหนียว กล้าได้กล้าเสีย เต็มใจให้ความช่วยเหลือผู้อื่นเมื่อประสบความทุกข์ยาก

6. ชอบความโอ่อ่า ชอบสิ่งของและการกระทำที่ทำให้เห็นถึงความโอ่อ่าภูมิฐาน โดยไม่คำนึงถึงฐานะของตน เช่นการจัดงานของชาวบ้าน ได้แก่ งานบวช งานแต่งงาน และวานศพ เป็น่ต้น มักทุ่มเทเงินทองจำนวนมากเพื่อแสดงถึงความมีฐานะ กลัวถูกนินทาว่าเป็นคนขี้เหนียว ใจไม่ถึง จึงพยายามหลีกเลี่ยงภาวะที่แสดงให้เห็นว่าตนน้อยหน้ากว่าผู้อื่น

7. รักศักดิ์ศรี หยิ่งในเกียรติและยศของตน ไม่ชอบให้ใครมาดูแคลน ไม่ยอมใครง่ายๆ ลักษณะความอ้อนน้อมถ่อมตนจึงปรากฏ ค่อนข้างน้อย คำพูดที่แสดงความยกย่องให้เกียรติคนอื่น และถ่อมตนมีจำกัดในภาษาท้องถิ่น ลักษณะนี้ทำให้ชาวนครศรีธรรมราชถูกมองว่า เป็นคนหัวหมอ หรือแข็งกระด้าง

8. ชอบการเป็นเจ้านาย สังเกตได้จากการนิยมส่งลูกหลานเข้าเรียนในระบบโรงเรียน ด้วยความหวังที่จะให้เข้ารับราชการ คนท้องถิ่นที่เปลี่ยนแปลงฐานะเป็นชนชั้นเจ้านาย มักมีพฤติกรรมที่เป็นแบบเจ้านายอย่างเด่นชัด ก่อให้เกิดความตึงเครียดระหว่างประชาชน กับข้าราชการ และก่อให้เกิดค่านิยมที่สวนทางกลับหรือขัดแย้งขึ้นมา อีกประการหนึ่ง คือการที่ชาวนครศรีธรรมราชที่มิใช่เจ้านายมีความต่อต้านระบบเจ้าขุนมูลนาย

9. รักถิ่นกำเนิด ชาวนครศรีธรรมราชมีคยวามภาคภูมิใจกับอดีตอันยาวนาน และวัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ของท้องถิ่นตน ดังจะเห็นได้ว่าแม้จะจากไปประกอบอาชีพถิ่นอื่น ก็นิยมกลับมาท้องถิ่นเดิมในสองเทศกาล คือ เทศกาลสงกรานต์และเทศกาลเดือนสิบ รวมทั้งมีความภูมิใจที่จะพูดภาษาถิ่นในที่ต่าง ๆ

10. ชอบระบบอาวุโส การให้ความเคารพนับถือเป็นไปตามลำดับอาวุโส ทั้งในความสัมพันธ์ส่วนตัวและในหน้าที่การงาน ถือว่าผู้อาวุโสมีประสบการณ์มากกว่า นอกจากนั้นยังถือว่าการเชื่อฟังผู้อาวุโสเป็นการป้องกันตัวด้วย

11. นิยมการหาความสุขจากชีวิต ชาวนครศรีธรรมราชมีนิสัยรักความสนุกสนาน กิจกรรมใสชีวิตประจำวันมักแทรกความสนุกสนาน ไว้ด้วยเสมอ ชอบพูดคำผวน เป็นคนเจ้าบทเจ้ากลอน ชอบจัดงานรื่นเริงหรือมหรสพ และชอบธรรมชาติ

12. ความตื่นตัวทางการเมือง ชาวนครศรีธรรมราชมีสำนึกทางการเมืองในระบอบประชาธิปไตยสูงมาก



ที่มา : วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญา จังหวัดนครศรีธรรมราช